AI-labelplicht geldt ook voor Vlaamse ondernemingen, instellingen en lokale besturen als ze generatieve AI publiek inzetten
De nieuwe Europese gedragscode rond AI-transparantie is geen verplicht document om te ondertekenen, maar de onderliggende regels uit de Europese AI Act worden wél bindend. Ook alle Vlaamse bedrijven, instellingen en (lokale) besturen kunnen eronder vallen wanneer ze generatieve AI gebruiken voor realistische beelden, video, audio, deepfakes of publieke informatie.
Van vrijwillige code naar praktische leidraad
De Europese Commissie heeft op 10 juni 2026 haar Code of Practice on Transparency of AI-Generated Content gepubliceerd. Die gedragscode moet organisaties helpen om de transparantieverplichtingen uit artikel 50 van de AI Act in de praktijk toe te passen. Het gaat vooral om het markeren, detecteren en labelen van AI-gegenereerde of gemanipuleerde content, zoals tekst, beeld, video en audio.
Voor Vlaamse kmo’s en lokale besturen is de belangrijkste boodschap duidelijk: de regels gelden niet omdat een organisatie groot, klein, publiek of privaat is. Ze gelden wanneer een organisatie in de juiste rol zit en generatieve AI op een manier gebruikt die onder artikel 50 valt. De AI Act definieert een “deployer” als een natuurlijke of rechtspersoon, overheidsinstantie, agentschap of ander orgaan dat een AI-systeem onder eigen verantwoordelijkheid gebruikt, behalve bij louter persoonlijk en niet-professioneel gebruik. Een lokaal bestuur kan dus perfect deployer zijn. Een kmo ook.
Twee rollen: aanbieder of professionele gebruiker
De code maakt een onderscheid tussen twee groepen. Aanbieders van generatieve AI-systemen moeten zich vooral bezighouden met machineleesbare markering en detecteerbaarheid van AI-output. Professionele gebruikers, zoals bedrijven of overheden die AI inzetten in hun communicatie, moeten vooral opletten bij deepfakes en bij AI-gegenereerde of gemanipuleerde tekst die bedoeld is om het publiek te informeren over zaken van publiek belang.
Daarmee komt de vraag voor lokale besturen snel dichtbij. Een gemeente die AI gebruikt voor een bewonersbrief over wegenwerken, een webartikel over premies, een campagne rond veiligheid of een uitlegvideo met synthetische stem, begeeft zich mogelijk in de zone waarin transparantie vereist is. Zeker wanneer de burger redelijkerwijs kan denken dat beeld, stem of tekst volledig menselijk of authentiek is, wordt een duidelijke vermelding belangrijk.
Wat betekent dit voor kmo’s en lokale besturen?
Voor kmo’s ligt de lat niet automatisch even hoog bij elk gebruik. Een AI-ondersteunde productomschrijving of interne brainstormtekst zal doorgaans minder snel onder deze specifieke labelplicht vallen. Maar een realistisch AI-beeld in een campagne, een synthetische video waarin iemand iets lijkt te zeggen, of AI-gegenereerde tekst over een maatschappelijk relevant thema kan wel degelijk verplichtingen oproepen.
Belangrijk is ook het onderscheid tussen de gedragscode en de wet. De code ondertekenen is vrijwillig. Niet tekenen betekent dus niet automatisch dat een organisatie de AI Act schendt. Maar organisaties die vanaf 2 augustus 2026 onder artikel 50 vallen, moeten wel kunnen aantonen dat ze de wettelijke transparantieverplichtingen naleven. Niet-ondertekenaars zullen dat via andere maatregelen moeten doen en kunnen volgens de Commissie meer vragen krijgen van toezichthouders.
Transparantie wordt de nieuwe minimumstandaard
Wie bij de eerste lijst van ondertekenaars wil staan, moet het formulier indienen tegen 22 juli 2026 om 18.00 uur CEST. De ondertekening moet gebeuren door iemand met voldoende bevoegdheid, bijvoorbeeld een senior executive. Organisaties kunnen één of beide secties ondertekenen, afhankelijk van hun rol, maar niet selectief losse engagementen uit een sectie kiezen.
De praktische les voor Vlaanderen is daarom eenvoudig: wacht niet tot er een incident is. Elke kmo, stad, gemeente of intercommunale die generatieve AI gebruikt voor externe communicatie, doet er goed aan nu al een basisprocedure te voorzien. Label realistische AI-beelden, video’s en stemmen altijd duidelijk. Wees extra transparant bij publieke informatie. En hou intern bij welke AI-tools werden gebruikt en waarvoor.
De AI Act verplicht organisaties niet om élk gebruik van ChatGPT of beeldgeneratoren publiek uit te hangen. Maar zodra AI-output de burger, klant of kiezer kan misleiden over de herkomst of authenticiteit van informatie, wordt transparantie de nieuwe minimumstandaard.